Nadciśnienie, czyli nadciśnienie tętnicze, to stan charakteryzujący się stabilnym wzrostem ciśnienia krwi, czyli wykrywanym poprzez powtarzane pomiary. Towarzysząca wielu chorobom, uznawana jest za czynnik ryzyka rozwoju groźnych powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego, w tym udaru mózgu i zawału mięśnia sercowego. Nadciśnienie, jako główna przyczyna omawianej patologii, wymaga przyjmowania leków, normalizacji trybu życia i odżywiania pacjenta.
Ciśnienie krwi to siła, z jaką krążąca krew działa na ściany naczyń krwionośnych. Ciśnienie to w momencie skurczu serca nazywa się skurczowym, a w okresie jego rozluźnienia - rozkurczowym. Zakres normalnych wartości tych wskaźników jest dość szeroki.
Na podstawie licznych obserwacji naukowcy doszli do wniosku, że ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych wzrasta wraz z każdym dodatkowym wzrostem ciśnienia krwi o 10 mmHg. Sztuka. już od poziomu 115/75 mm Hg. Sztuka. Wskazane okazało się jednak zmniejszenie ciśnienia leku jedynie powyżej 140/90 mm. rt. Art. dlatego wartość tę przyjmuje się jako kryterium określenia nadciśnienia tętniczego.
Powody
W około 90% przypadków przyczyną stabilnego wzrostu ciśnienia krwi jest nadciśnienie. Diagnozę taką stawia się pacjentowi, gdy w badaniu nie stwierdza się innych chorób towarzyszących nadciśnieniu. Wśród najnowszych:
- patologie nerek – odmiedniczkowe zapalenie nerek, kłębuszkowe zapalenie nerek, choroba policystyczna, nefropatia cukrzycowa, zwężenie tętnicy nerkowej;
- zaburzenia endokrynologiczne – nowotwory nadnerczy, trzustki lub przysadki mózgowej, nadczynność tarczycy, choroba lub zespół Cushinga, guz chromochłonny;
- zespół obturacyjnego bezdechu sennego;
- wady zastawek lub zmiany miażdżycowe aorty.
Regularne stosowanie niektórych leków może również powodować wysokie ciśnienie krwi. Należą do nich doustne środki antykoncepcyjne, niesteroidowe leki przeciwzapalne, amfetaminy, kortykosteroidy, leki zawierające erytropoetynę, cyklosporynę, kokainę.
Prawdopodobieństwo zachorowania na choroby układu krążenia, w tym nadciśnienie tętnicze, jest ściśle powiązane z następującymi czynnikami ryzyka:
- niezdrowa dieta, w tym nadmierna ilość soli kuchennej, tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans, brak w diecie warzyw liściastych, warzyw i owoców;
- otyłość;
- patologie serca i naczyń krwionośnych u bliskich krewnych;
- wiek powyżej 65 lat;
- siedzący tryb życia;
- chroniczny stres;
- złe nawyki – palenie, nadmierne spożywanie alkoholu.
Klasyfikacja
Jeśli możliwe jest zidentyfikowanie choroby prowadzącej do podwyższonego ciśnienia krwi, nadciśnienie tętnicze nazywa się wtórnym lub objawowym. Jeżeli przyczyna nie jest znana, nadciśnienie uważa się za nadciśnienie pierwotne.
Ten ostatni ma kurs etapowy:
- Etap I. Nie ma wyraźnych oznak uszkodzenia narządów docelowych, na które wpływa stabilny wzrost ciśnienia krwi – serca, nerek, naczyń tętniczych i żylnych.
- Etap II. Występuje jeden z wymienionych objawów lub ich kombinacja, np. powiększenie lewej komory serca, wyraźne zmniejszenie współczynnika filtracji w nerkach, albuminy w moczu, zwiększenie grubości ścian tętnic szyjnych lub pojawienie się blaszek miażdżycowych w ich świetle. W takim przypadku objawy kliniczne choroby mogą być nieobecne.
- Nadciśnienie III stopnia. Istnieje jedna lub więcej patologii związanych z procesami miażdżycowymi w sercu i naczyniach krwionośnych - zawał mięśnia sercowego, ostry udar naczyniowo-mózgowy, dusznica bolesna, miażdżyca tętnic kończyn dolnych lub poważne uszkodzenie nerek objawiające się wyraźnym spadkiem filtracji i/lub znaczną utratą białka w moczu.
Nadciśnienie tętnicze dzieli się na kilka stopni w zależności od maksymalnego zmierzonego ciśnienia krwi:
- Pierwszy stopień. Skurczowe ciśnienie krwi wynosi od 140 do 159 mm. rt. Sztuka. i/lub rozkurczowe – od 90 do 99 mm. rt. Sztuka.
- Drugi stopień. Skurczowe ciśnienie krwi od 160 do 179 mm. rt. Sztuka. i/lub rozkurczowe – od 100 do 109 mm. rt. Sztuka.
- Trzeciego stopnia oparzenie. Skurczowe ciśnienie krwi przekracza 180 mm. rt. Sztuka. i/lub rozkurczowe powyżej 110 mm. rt. Sztuka.
Istnieje również izolowana postać nadciśnienia tętniczego, w której wzrasta tylko wartość ciśnienia skurczowego, podczas gdy ciśnienie rozkurczowe jest prawidłowe.
Objawy
Często wzrostowi ciśnienia krwi nie towarzyszy pogorszenie samopoczucia i może pozostać niezauważone przez pacjenta, dlatego tak ważne jest regularne mierzenie ciśnienia krwi, zwłaszcza u osób w średnim i starszym wieku.
Objawy nadciśnienia mogą obejmować następujące objawy:
- ból głowy, głównie rano po przebudzeniu;
- krwawienia z nosa;
- krwotok pod błoną śluzową oka;
- zaburzenia rytmu serca;
- niewyraźne widzenie, migoczące plamy;
- szum w uszach.
Gwałtowny skok ciśnienia krwi do dużej liczby, któremu towarzyszy wyraźne pogorszenie samopoczucia, nazywany jest kryzysem nadciśnieniowym. Najczęściej występuje, gdy ciśnienie skurczowe wzrasta do ponad 180 mmHg. Sztuka. i/lub rozkurczowe powyżej 120 mm Hg. Sztuka. W takim przypadku pacjent odczuwa osłabienie, nudności, wymioty, które nie przynoszą ulgi, zaburzenia świadomości, niepokój i strach, drżenie mięśni i ból w klatce piersiowej.
Komplikacje
Stabilny wzrost ciśnienia krwi w przebiegu nadciśnienia tętniczego znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia patologii sercowo-naczyniowych, w tym zagrażających życiu pacjenta. Należą do nich:
- ostry udar naczyniowo-mózgowy (udar);
- dławica piersiowa, zawał mięśnia sercowego;
- otępienie naczyniowe (otępienie);
- przewlekła niewydolność nerek i serca;
- zmiany miażdżycowe naczyń kończyn dolnych.
Diagnostyka
Główną oznaką nadciśnienia jest stabilny wzrost ciśnienia krwi, wykrywany w co najmniej trzech pomiarach w różnych dniach w spokojnym otoczeniu. Podczas pierwszego pomiaru ciśnienia krwi w szpitalu lub przychodni, aby mieć pewność, że uzyskane wyniki są prawidłowe, należy przestrzegać następujących zasad:
- Przed badaniem pacjent powinien posiedzieć kilka minut w cichym pomieszczeniu, aby się uspokoić;
- rozmiar mankietu tonometru musi odpowiadać grubości ramienia, a samo urządzenie musi być zamontowane na wysokości serca;
- wykonuje się dwa pomiary w odstępie 1-2 minut na każdą rękę; jeśli różnica w uzyskanych liczbach jest duża, przeprowadza się dodatkowy pomiar;
- u pacjentów w podeszłym wieku, a także u osób chorych na cukrzycę lub w przypadku podejrzenia spadku ciśnienia krwi w przypadku zmiany pozycji ciała, pomiary wykonuje się w pierwszej i piątej minucie w pozycji stojącej;
- Dodatkowo tętno mierzone jest przez 30 sekund.
Lekarz w rozmowie z pacjentką wyjaśnia, w jakim wieku zaczęło rosnąć ciśnienie po raz pierwszy, czy występują objawy takie jak chrapanie z przerwami w oddychaniu podczas snu, napady osłabienia mięśni czy nagłe bicie serca z poceniem i bólem głowy oraz nietypowe zanieczyszczenia w moczu. Ważne jest także to, jakie leki i suplementy diety przyjmuje.
W ramach pierwszego etapu badania w kierunku nadciśnienia tętniczego wykonuje się następujące badania:
- kliniczne badanie krwi;
- ogólna analiza moczu, wykrywanie mikroalbuminy w porcji jednorazowej i dziennej;
- biochemiczne badanie krwi (poziom cholesterolu, lipoprotein w celu oceny ryzyka miażdżycy, elektrolitów we krwi – potasu, sodu, chloru, wapnia, a także glukozy i kreatyniny);
- oznaczenie poziomu hemoglobiny glikowanej;
- oznaczenie stężenia hormonów – tyroksyny, trójjodotyroniny i hormonu tyreotropowego, przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej i tyreoglobulinie, aldosteronowi.
W przypadku podejrzenia dziedzicznej predyspozycji do tej choroby możliwe jest określenie polimorfizmów genów związanych z rozwojem nadciśnienia tętniczego.
W celu wyjaśnienia czynników ryzyka rozwoju i identyfikacji istniejących patologii sercowo-naczyniowych w nadciśnieniu tętniczym stosuje się instrumentalne metody diagnostyczne:
- Całodobowy monitoring ciśnienia krwi;
- badanie elektrokardiograficzne;
- echokardiografia;
- Całodobowy monitoring metodą Holtera;
- skanowanie duplex tętnic ramienno-głowowych, nerkowych lub biodrowo-udowych;
- badanie ultrasonograficzne nerek i nadnerczy;
- badanie dna oka.
W przypadku nadciśnienia ważne jest kontrolowanie ciśnienia krwi w domu poprzez prowadzenie dziennika, w którym należy rejestrować wszystkie wyniki pomiarów w czasie, przyjmowane leki i epizody stresu, które mogą powodować wzrost ciśnienia krwi. W takim przypadku pomiarów należy dokonać w pozycji siedzącej, po kilku minutach odpoczynku, trzymając rękę na wysokości serca.
Leczenie
Przy umiarkowanym i niskim ryzyku powikłań sercowo-naczyniowych pacjentowi zaleca się jedynie zmianę stylu życia, dostosowanie diety, utratę wagi, zwiększenie aktywności fizycznej i specjalne ćwiczenia na nadciśnienie oraz rezygnację ze złych nawyków przy regularnym pomiarze ciśnienia krwi. Często te środki wystarczą do normalizacji ciśnienia krwi.
Dieta na nadciśnienie polega na ograniczeniu soli kuchennej, kofeiny, potraw gorących, słonych, wędzonych i pikantnych, potraw wysokotłuszczowych, podrobów, wyrobów cukierniczych z kremem maślanym i napojów alkoholowych. Poza zaostrzeniem choroby dopuszczalne jest spożywanie nie więcej niż 5 g soli dziennie. Zalecane dzienne spożycie płynów wynosi 1-1,2 litra.
W przypadku nieskutecznego kilkumiesięcznego leczenia niefarmakologicznego, a także w przypadku dużego ryzyka powikłań, sięgają po terapię hipotensyjną z użyciem leków na nadciśnienie, której celem jest obniżenie ciśnienia krwi do wartości poniżej 140/90 mm. rt. Sztuka. Dla pacjentów chorych na cukrzycę lub osób już cierpiących na patologie układu sercowo-naczyniowego docelowy poziom ciśnienia jest jeszcze niższy - 130/80 mm. rt. Sztuka.
Nowoczesne leczenie farmakologiczne nadciśnienia obejmuje połączenie dwóch lub więcej leków z następujących grup:
- antagoniści wapnia;
- inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę;
- blokery angiotensyny II;
- leki moczopędne (moczopędne);
- b-blokery;
- alfa-blokery.
Zdecydowana większość z nich dostępna jest w postaci tabletek na nadciśnienie.
Zapobieganie
Zapobieganie zaostrzeniom nadciśnienia obejmuje terminową diagnostykę i leczenie chorób układu sercowo-naczyniowego, nerwowego, moczowego i hormonalnego, ścisłe przestrzeganie wszystkich zaleceń lekarza, w tym leczenia niefarmakologicznego i leków, a także regularny pomiar ciśnienia krwi.